سیستم مدیریت پایگاه داده (DBMS) چیست؟

سطح مقاله: ساده
زمان مطالعه: ۷ دقیقه
۱۰ تیر ۱۳۹۸
فارسی
سیستم مدیریت پایگاه داده
English
DBMS

پایگاه داده یا Database مجموعه ای از اطلاعات سامان یافته است که بر اساس ترتیب و قوائدی مشخص در کنار یکدیگر نگهداری می شوند. مدیریت اطلاعات ذخیره شده در دیتابیس توسط کاربران معمولا از طریق سیستم مدیریت پایگاه داده یا Database Management System صورت می گیرد. DBMS ها ابزارها و مکانیزم های مختلفی را برای ایجاد و مدیریت دیتابیس ها در اختیار ما قرار می دهند. 

DBMS چیست؟

سیستم مدیریت پایگاه داده یا DBMS نرم افزاری است که از مجموعه ای از ابزارها و بخش های مرتبط با هم به منظور فراهم آوردن امکان مدیریت کامل اطلاعات ذخیره شده در پایگاه داده تشکیل شده است. DBMS پل ارتباطی میان پایگاه داده، کاربر و اپلیکیشن است که وظیفه دارد ارتباط و تعامل میان این اجزا را آسان سازد.

انواع سیستم های مدیریت پایگاه داده

انواع مختلفی از سیستم های مدیریت پایگاه داده از نظر ساختار و قوائد ذخیره اطلاعات توسعه داده شده است. هر یک از آن ها برای هدف خاصی ایجاد شده اند که نسبت به یکدیگر برتری ها و معایبی نسبی دارند. هر یک از انواع DBMS ها باید با توجه به هدف و نیازی که وجود دارد، به کار گرفته شوند.

  • Hierarchical DBMS : ساختار این سیستم به صورت درختی است.
  • Network DBMS : این سیستم از ساختار شبکه ای برای ذخیره اطلاعات استفاده می کند.
  • Relational DBMS : این سیستم یکی از پرکاربردترین سیستم های مدیریت پایگاه داده است که ساختار داده ها را به صورت رابطه ای در نظر می گیرد.
  • Object Oriented DBMS : در این سیستم داده ها به صورت شی در نظر گرفته می شوند.
  • NoSQL : این سیستم جدیدترین سیستم مدیریت پایگاه داده است که برای زمانی کاربرد دارد که داده ها به صورت جدولی نباشند.

مزایا و معایب سیستم مدیریت پایگاه داده

سیستم مدیریت پایگاه داده dbsm

سیستم های مدیریت پایگاه داده به منظور رفع محدودیت های موجود در سیستم های ذخیره و نگهداری اطلاعات در فایل ها ایجاد شده اند. البته این DBMS ها نسبت به سیستم های نگهداری اطلاعات در فایل ها دارای مزایا و معایبی هستند.

مزایا استفاده از DBMS ها:

سیستم های مدیریت پایگاه داده مزایا و قابلیت های بسیار زیادی نسبت به سایر روش های ذخیره سازی اطلاعات در اختیار کاربران قرار می دهند. برخی از مهمترین مزایای آن ها عبارتند از:

  • امکان دسترسی سریع به اطلاعات : دسترسی سریع به اطلاعات (Fast Query Access) ذخیره شده در فایل ها به دلیل Index نشدن اطلاعات، امکان پذیر نبود. زیرا در فایل ها دسترسی به داده ها به صورت ترتیبی است، اما در مقابل آن دسترسی به اطلاعات در DBMS ها به دلیل Index شدن داده ها به صورت Random Access صورت می گیرد.

  • اطمینان از صحت داده ها و اتصال همزمان : یکی از مشکلات اصلی سیستم ذخیره اطلاعات در فایل ها، نبود اطمینان از ذخیره صحیح اطلاعات و نبود امکان اتصال همزمان (concurrent access) به محل ذخیره آن ها بود. اما در DBMS ها به راحتی از اتصال چندین کاربر و نرم افزار به پایگاه داده پشتیبانی می شود.
  • پشتیبانی از قابلیت تراکنش : این قابلیت که در سیستم ذخیره فایلی وجود نداشت، این امکان را فراهم می سازد که اگر مجموعه ای از پردازش ها به صورت کامل انجام نشدند، اطلاعات به حالت قبلی بازگردند. برای مثال زمانی که خرید اینترنتی انجام می دهید، تا زمانی که تمام پردازش ها صورت نگیرند و هزینه خرید به حساب مقصد به صورت صحیح منتقل نشده باشد، کالای مورد نظر به مالکیت شما در نخواهد آمد و مبلغ کالا به حساب شما باز خواهد گشت.
  • استاندارد سازی اطلاعات : قابلیت استاندارد سازی اطلاعات (Data Normalization) از DBMS ها به منظور بهینه سازی پایگاه داده می باشد. DBMS ها امکاناتی مانند حذف اطلاعات تکراری، فشرده سازی اطلاعات و... در اختیار ما قرار می دهند.
  • مقیاس پذیر، منعطف و قابل توسعه : یکی از بزرگترین مشکلات استفاده از سیستم ذخیره فایلی، عدم توسعه پذیری و انعطاف پایین آن ها بود. اما DBMS ها برای افزایش حجم اطلاعات و داده ها راهکار های فراوانی دارند.
  • قائده پذیری و استاندارد سازی : در سیستم های مدیریت پایگاه داده، حتما باید استانداردها رعایت شوند (Standards Enforcement) تا از ایجاد هرگونه نابسامانی و اختلال در دیتابیس در آینده جلوگیری شود.
  • پردازش و بررسی داده ها : در پایگاه داده با استفاده از زبان Sql می توانیم اطلاعات مورد نظر را مورد پردازش و بررسی قرار دهیم و سپس نتیجه نهایی را توسط Query ها از پایگاه داده درخواست کنیم.
  • امنیت بالا : در سیستم های مدیریت پایگاه داده می توان برای دسترسی به بخش های مختلف داده را برای کاربران و بخش های نرم افزاری مختلف محدودیت در نظر گرفت.

معایب استفاده از DBMS ها:

در کنار تمام مزیت هایی که سیستم های مدیریت پایگاه داده در اختیار ما قرار می دهند، معایبی نیز وجود دارند. این معایب که باید حتما در نظر گرفته شوند، عبارتند از :

  • پیچیدگی در طراحی پایگاه داده : طراحی و ایجاد پایگاه داده با استفاده از سیستم های مدیریت پایگاه داده پیچیده و زمانبر است. بنابراین به کارگیری این سیستم ها، نیازمند تخصص و تجربه می باشد.
  • نیاز به تهیه سخت افزار و نصب نرم افزار: برای استفاده از سیستم های مدیریت پایگاه داده نیازمند تهیه سیستم ها و سخت افزارهای جداگانه داریم که این کار هزینه بر است.
  • متمرکز بودن اطلاعات ذخیره شده : به دلیل متمرکز بودن اطلاعات ذخیره شده، اگر هر گونه خطا یا مشکلی برای سیستم پایگاه داده به وجود آید، تمام اطلاعات در معرض خطر از دست رفتن قرار می گیرند. همچنین بر اساس رخ دادن این اتفاق، تمام نرم افزارهای متصل به پایگاه داده با مشکل رو به رو خواهند شد. یکی از راه های پیشگیری از این نوع مشکلات تهیه پشتیبانی از اطلاعات ذخیره شده است.
  • وابستگی نرم افزار ها : با بکارگیری سیستم های مدیریت پایگاه داده، نرم افزارهای طراحی شده به پایگاه داده وابسته خواهند شد.

مدیریت اطلاعات پایگاه داده

عملیات crud دیتابیس

یکی از کاربردهای DBMS انجام عملیات های چهارگانه ساختن (Create)، بروزرسانی (Update)، خواندن (Read) و حذف (Delete) اطلاعات است. این عملیات ها به اختصار CRUD نامیده می شوند. DBMS های مختلفی برای مدیریت اطلاعات دیتابیس ها وجود دارند که هر یک از آن ها دارای مزایا و معایب خاص خود است. از جمله DBMS های پرکاربرد می توان به لیست زیر اشاره کرد:

  • MySQL
  • PostgreSQL
  • SQLite
  • SQL Server
  • IBM Db2
  • Microsoft SQL Server
  • Oracle Database
  • MariaDB
  • Microsoft Access
  • LibreOffice Base
نکته :

SQL یا Structured Query Language زبان درخواست به پایگاه های داده و به عبارتی دیگر زبان مشترک در میان DBMS ها است.

نتیجه گیری

همانطور که دیدید، سیستم های مدیریت پایگاه داده مانند یک راه ارتباطی بین پایگاه داده، کاربر و نرم افزارهای کاربردی عمل می کنند. امروزه تقریبا استفاده از DBMS ها برای همه برنامه نویس ها و توسعه دهندگان امری غیرقابل اجتناب است. به همین دلیل هر برنامه نویسی باید نحوه کار با این سیستم ها را به خوبی یاد بگیرد تا بتواند با بکارگیری آن ها به راحتی داده ها و اطلاعات نرم افزارهای خود را مدیریت کند.

نویسنده
عاشق برنامه نویس و نوشتن

نظرات کاربران

رویا منافی

خیلی خوبه اگه وبسایت 7learn در زمینه پایگاه داده دوره های آموزشی داشته باشه . در سایتهای ایرانی بیشتر sqlserver را اموزش داده اند و در زمینه mysql اموزشهای کمی وجود داره . مثلا در ارتباط با index گذاری های پیشرفته یا پارتیشن بندی و کلا مدیریت دیتابیسهای خیلی حجیم در mysql در وب فارسی مطالب کمی هست و اکثر اموزشها فقط موارد معمولی را میگن و هیچ اموزش پایه ای وجود نداره . چون کلا خود طراحی پایگاه داده هم یک بحث خیلی مهم است .

مهدی علامه

سلام خانم منافی
بیشتر نکات حرفه ای و پایه ای در مورد پایگاه داده mysql در دوره متخصص php به صورت کامل آموزش داده می شوند.
انشالله به زودی مطالب بیشتری در این زمینه منتشر می کنیم.
مرسی از نظرتون

علیرضا

با سلام . با توجه به مطلب این مقاله در مورد پایگاه داده ، جای یک دوره اموزشی در این زمینه که یکی از پایگاههای داده مثل mysql را به صورت تخصصی اموزش بده در سایت شما خالیه . من چند تا از دوره های شما را دارم و خیلی عالی هستند . در اکثر دوره های اموزشی mysql را در کنار php اموزش میدن و خیلی خلاصه از کنار این مبحث مهم می گذرند . اگر میشد یک دوره اموزشی داشته باشید که از مفاهیم پایه ای مبحث پایگاه داده شروع کنه و mysql را به صورت کاربردی و تخصصی آموزش بده خیلی عالی میشه . یا در زمینه پایگاه داده های غیر رابطه ای مثل mongodb . تشکر

مهدی علامه

سلام علیرضای عزیز
مرسی از پیشنهادت، حتما در آینده مطالب و دوره های آموزشی تخصصی در این زمینه منتشر خواهیم کرد.
با تشکر

ارسال دیدگاه
خوشحال میشیم دیدگاه و یا تجربیات خودتون رو با ما در میون بذارید :

 
گزارش مشکل